Φωτορρύπανση: Ένας αγνοημένος στη χώρα μας περιβαλλοντικός κίνδυνος

Ένας από τους πιο απλούς δείκτες για το επίπεδο ανάπτυξης μιας χώρας είναι η κατανάλωση ενέργειας ανά κάτοικο και ανά έτος, όμως ο όρος ανάπτυξη έχει πολλές διαστάσεις και σημασίες. Ο σκοπός αυτού του άρθρου είναι να γνωρίσει στο κοινό ότι η ανάπτυξη και η ποιότητα ζωής μπορεί να υπονομεύονται από παράγοντες που σε πρώτη ανάγνωση θεωρούνται ευνοϊκοί για τη διαβίωση σ’ ένα τόπο.

Η φωτορύπανση προκαλείται από τη λανθασμένη και ακατάλληλη εφαρμογή εξωτερικού φωτισμού σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, η οποία αντί να καλύπτει μόνο τις επιθυμητές ανάγκες φωτισμού και ορατότητας, κατασπαταλά ενέργεια σκορπώντας περιττό φως στο νυχτερινό περιβάλλον και ουρανό, όπως φαίνεται χαρακτηριστικά στην εικόνα.

Οι συνέπειες της φωτορύπανσης είναι εξαιρετικά αρνητικές και πολυδιάστατες. Αφορούν στην ανθρώπινη υγεία, στην υγεία του φυσικού περιβάλλοντος, στην οικονομία, στην παιδεία και τον πολιτισμό. Παρότι οι κίνδυνοι από τη φωτορύπανση είναι πλέον παρόντες και όχι μελλοντικοί, και παρότι στο παρελθόν έγιναν προσπάθειες επισήμανσης τους από ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα, το πρόβλημα στην πράξη αγνοείται στη χώρα μας και στο νομό μας. Μάλιστα, τα έργα ηλεκτροφωτισμού αποτελούν συνήθως το καμάρι κάθε τοπικής αρχής που σπεύδει να φέρει τον «πολιτισμό» με έργα συχνά λανθασμένα και υπερβολικά, και ενδεικτικά της άγνοιας-αδιαφορίας δημάρχων, εργολάβων και εμπλεκομένων υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή, σε άλλες χώρες εφαρμόζεται προσεκτικά νομοθεσία για τον έλεγχο και τη σωστή εφαρμογή του δημόσιου και ιδιωτικού ηλεκτροφωτισμού με σκοπό τον περιορισμό και την πρόληψη της φωτορύπανσης, χωρίς να υποβαθμίζεται στο ελάχιστο η ορατότητα και η ασφάλεια των πολιτών.

Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά οι βλαβερές συνέπειες της φωτορύπανσης:

Ανθρώπινη υγεία: H εξαφάνιση του φυσικού σκοταδιού είναι μια σημαντική αλλοίωση του περιβάλλοντος στο οποίο είναι ρυθμισμένη η ανθρώπινη (και όχι μόνο) βιολογία. Ο οργανισμός μας, όπως απαιτεί υγιή φωτισμό στη διάρκεια της ημέρας, απαιτεί και υγιές (βαθύ) σκοτάδι στη διάρκεια της νύχτας. Η ποιότητα του ύπνου και της ανάπαυσης εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο γίνονται και καθορίζει με τη σειρά της την ποιότητα ζωής και την ευεξία κατά τις ημερήσιες δραστηριότητες. Όπως θα φανεί και πιο κάτω, οι σκοτεινές κουρτίνες και τα αδιαπέραστα παντζούρια δεν είναι αρκετά για να προστατέψουν την υγεία μας απ’ όλες τις συνέπειες της φωτορύπανσης.

Υγεία του φυσικού περιβάλλοντος: Για τη φύση – χλωρίδα και πανίδα – το βαθύ, φυσικό σκοτάδι είναι απαραίτητο όσο και το φως του ήλιου. Τα οικοσυστήματα της Γης, για πρώτη φορά μετά από εκατομμύρια χρόνια επιβίωσης, έρχονται αντιμέτωπα με τη σταδιακή εξαφάνιση του φυσικού σκοταδιού, που χάνεται καθώς ο άνθρωπος και η φωτορύπανση που προκαλεί η τεχνολογία του εξαπλώνονται στον πλανήτη. Τα ζώα, τα έντομα και τα φυτά είναι εξαιρετικά ευάλωτα σ’ αυτή την αλλαγή καθώς διαταράσσονται οι βιολογικοί τους ρυθμοί, οι αναπαραγωγικές διαδικασίες και η προσαρμογή τους στο περιβάλλον. Η πολύ εύθραυστη πλέον ισορροπία της γήινης βιόσφαιρας – μέρος της οποίας είναι και ο άνθρωπος – επιβαρύνεται με άλλο ένα σημαντικό πρόβλημα ανθρώπινης προέλευσης κι όπως είναι φυσικό οι συνέπειες βλάπτουν ολέθρια και τον άνθρωπο. Σε χώρες με μεγάλη ανάπτυξη σε βιομηχανία και υποδομές, το νυχτερινό σκοτάδι είναι πια άγνωστο, καθώς η φωτεινή άλως που σχηματίζεται πάνω από τις μεγαλουπόλεις και τις μεγάλες πηγές φωτορύπανσης, εκτείνεται για δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα εισχωρώντας σε κάθε γωνιά της άγριας φύσης. Χαρακτηριστική είναι η δορυφορική φωτογραφία της Ευρώπης που δείχνει την έκταση του προβλήματος στις βόρειες, οικονομικά προηγμένες χώρες.

Οικονομία-Ενέργεια: Τα φωτιστικά σώματα που τοποθετήθηκαν τα τελευταία χρόνια και συνεχίζουν να τοποθετούνται στη δική μας και άλλες χώρες για τον φωτισμό δημοσίων χώρων, δρόμων, ιδιωτικών εγκαταστάσεων κλπ., διασκορπίζουν σημαντικό ποσοστό του φωτός τους προς τον ουρανό και οριζόντια μακριά από το χώρο που φωτίζουν. Η ενέργεια που σπαταλάται μ’ αυτόν τον τρόπο υπολογίζεται σε ποσοστό από 10% ως και 60% της ενέργειας που καταναλώνει το φωτιστικό σώμα (ανάλογα με το σχήμα του). Χαρακτηριστικό παράδειγμα άστοχου φωτισμού είναι οι φωτεινές διακοσμητικές «μπάλες», που πάνω σε φανοστάτες προσπαθούν να φωτίσουν αναρίθμητες πλατείες της χώρας αλλά καταφέρνουν κυρίως να εξαφανίζουν το νυχτερινό ουρανό σκορπώντας το περισσότερο φως προς τα πάνω. Άλλο παράδειγμα είναι τα φωτιστικά σώματα των μεγάλων δρόμων και εθνικών οδών που δεν αξιοποιούν όλη την ισχύ τους για το φωτισμό του οδοστρώματος αλλά αφήνουν μεγάλα ποσοστά φωτός να διαφεύγει προς τον ουρανό, καθώς οι φωτιστικές τους επιφάνειες εξέχουν σημαντικά από τα μεταλλικά τους καλύμματα. Η ενέργεια που σπαταλάται με τον άστοχο φωτισμό, επιβαρύνει σημαντικά τον ενεργειακό προϋπολογισμό αλλά και την ατμόσφαιρα με πρόσθετους ρύπους και θερμότητα που εκλύονται κατά την παραγωγή της.

Παιδεία-Πολιτισμός: Ο έναστρος νυχτερινός ουρανός είναι μια από τις πιο ισχυρές εμπειρίες για τον άνθρωπο από την αρχή της ιστορίας του πάνω στη Γη. Η φωτορύπανση τον καταστρέφει, κρύβοντας τα αστέρια του και την ομορφιά του. Ωστόσο, όλα τα μεγάλα ερωτήματα που έθεσε και θέτει ο άνθρωπος, πηγάζουν από την ενατένιση του μεγαλείου, του κάλλους και του απείρου που συναντά στρέφοντας τα μάτια του στο νυχτερινό ουρανό. Η αξία του να μπορεί να τον θαυμάζει και να τον μελετά, δεν υπολογίζεται με τους σημερινούς υλιστικούς και οικονομικούς όρους. Ο ουρανός είναι ένα σχολείο απαραίτητο για τη διανοητική του ολοκλήρωση και τη διατήρηση της φλόγας του για έρευνα και πρόοδο. Είναι εργαλείο στην αναζήτηση της προέλευσης του και την κατανόηση της ύπαρξής του – ζητήματα τα οποία δεν σταματούν ποτέ να τον απασχολούν. Δεν είναι τυχαίο που η Αστρονομία είναι από τις πιο αρχαίες επιστήμες, ούτε το ότι κάθε πολιτισμός που εμφανίστηκε στη Γη αποδίδει ξεχωριστή αξία στον έναστρο ουρανό, και εμπνέεται πολύπλευρα απ’ αυτόν. Πως λοιπόν θα αφήσουμε να χαθεί από τις εμπειρίες του ανθρώπου μια τόσο σημαντική για τη συνέχιση του πολιτισμού του, τη στιγμή μάλιστα που οι λύσεις στο πρόβλημα της φωτορύπανσης είναι ως ένα σημείο υπερβολικά απλές; (Και παρεμπιπτόντως, πώς να δικαιολογήσουμε την ανεπανάληπτα σκοταδιστική απόφαση του Υπουργείου Παιδείας να αφαιρέσει το μάθημα της Αστρονομίας πριν αρκετά χρόνια από τα βασικά του Λυκείου;)

Πριν μιλήσουμε για λύσεις ας δούμε την κατάσταση στο εξωτερικό και στην Ελλάδα:
Όπως φαίνεται σε δορυφορικές εικόνες, οι προηγμένες οικονομικά χώρες έχουν τεράστια προβλήματα φωτορύπανσης, που προκλήθηκαν στις δεκαετίες που ανάπτυξη και καθολικός ηλεκτροφωτισμός βάδιζαν χέρι-χέρι. Εκ των υστέρων – ως συνήθως – πολλές σπεύδουν να υιοθετήσουν νομοθεσία για τον περιορισμό της, εγχείρημα απείρως δυσκολότερο από την πρόληψή της.

Στην Ελλάδα επειδή η ανάπτυξη καθυστέρησε αρκετές δεκαετίες, το πρόβλημα δεν είναι καθολικό, αφού στην ορεινή ύναντάται ακόμη οσκοτεινός, έναστρος ουρανός. Όμως είναι επείγουσα η ανάγκη ελέγχου και πρόληψης της φωτορύπανσης με νομοθετικά μέτρα αλλά και με την προσοχή των τεχνικών υπηρεσιών και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το δραστικό μέτρο είναι η οριστική χρήση φωτιστικών σωμάτων που ακτινοβολούν το φως μόνο προς τα κάτω μέσα σε μια ευρεία γωνία (όσο χρειάζεται) και δεν το σπαταλούν οριζόντια ή προς τα πάνω. Σχεδιάσεις σαν αυτές της διπλανής εικόνας κατασκευάζονται ήδη στο εξωτερικό για κάθε εφαρμογή, χωρίς αυξημένο κόστος αφού διαφέρουν πό τις παλαιότερες κυρίως στο σχήμα. Στα δημόσια τουλάχιστον έργα είναι πια απαρδεκτονα αγνοείται η φωτορύπανση κα χρησιμοποιού οι παλιές, σπάταλες σχεδιάσεις, αφού μάλιστα οι νέες μπορούν να παράγονται εύκολα και στη χώρα μας. Παράλληλα όμως επιβάλλεται ο έλεγχος και στα ιδιωτικά έργα ηλεκτροφωτισμού (εργοστάσια, προβολείς ασφαλείας, διαφημίσεων κλπ.) που κατεξοχήν καταλήγουν σε υπερβολικό και λανθασμένο φωτισμό.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Στέφανος Σοφολόγης


Νυχτερινός ουρανός στην εξοχή

Νυχτερινός ουρανός σε πόλη

Explore posts in the same categories: Χωρίς κατηγορία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: